از يكسوى يا از همه جانب چنانچه گوئيا باد در ان دميده‌اند و آنچه بر تمام كرد ذكر باشد شبيه بود به بيضهء مرغ كه خشك و سپيد رنگ شده باشد و ليكن نرم و رقيق بود و هيچ درد و تمدد با آن نباشد و سبب اين اغلب بر زيق يافتن باد شقاق مقعده بود و آمدن بدانجا و از مباشرت با بعضى زنان ناپاك و از طلا كردن چيزهاى برد كه جهت عظم هم اين علت افتد علاج آنجا كه سبب باد شقاق بود بروغنهاى محلل مناسب ماليدن و تقويت شرج بروغنهاى مقوى خنك كردن و چيزهاى معتدل سودا و غير نفاخ خوردن بصلاح آيد و اكثر آن بود كه برعايت غذا و چرب داشتن مقعده هم بصلاح آيد و در دو سه روز يا هفته و آنجا كه سبب مباشرت ناملايم باشد روغن ترياقى در ذكر يابد تقطير كردن و ماليدن و آنجا كه سبب طلا كردن چيزى گرم بود عضو را از ان پاك بايد كردن و بضد آن اصلاح نمودن دراز شدن كيسهء خصيه اين حال اندر بلادى كه هواى گرم و بسيار تر و سست باشد چون هواى هرمز اكثر مردم غير معتاد را واقع شود و گاهى بدان مرتبه رسد كه از زانوها بگذرد و در نشستن و برخاستن و رفتن تشويش دهد و باشد كه غلافهء خصيها نيز لختى مسترخى گردد و خصيها نيز فرود آيد علاج مردم آنجا چنان يافته‌اند كه كات هندى را مىسايند و بران مىپاشند و بلتهء تر بسته مىدارند بجاى باز مىرود و يا نقل هوا و استعمال قوابض بر جلد آن و خوردن و بر بستن عضو بلته بقوابض تر كرده انفع آيد آنجا كه بدين تدبير بصلاح نيايد مقدارى كه ضرور بود آن را از ميانگاه ببايد دوختن و زوايد آن را بريدن و بمرهم اصلاح كردن و اللّه اعلم ورم خصيه اين اغلب گرم بود و بسيار چنان افتد كه مردم باستمناى تحصيل آن اسباب و يا به مباشرت تحريك منى كنند و بگذارند كه دفع شود در آن موضع آن بماند و موجب ورم گردد علامات آنچه در كيسهء آن واقع شده باشد بحبس انواع آن را توان يافتن و آنچه در بيضه افتاده باشد وقوع آن را در يكى يا در هر دو نفس تورم را هم به آسانى احساس توان نمودن بلمس و غيره چون ورم گرم بود سرخى و حرارت موضع و حمى بران دال و تشخيص صفرا و خون باعراض آن كنند و اگر بلغمى بود لين و برد محل و قلت وجع و عدم حمى شاهد آن باشد و ممكن بود كه در بلغمى قوى و در ورم جلد هم اندك حرارتى باشد جهت مشاركت قويه اين عضو يا قلب و اعضا و آنجا كه ورم صلب بود هم بلمس بتوان دريافتن و آنجا كه ريحى بود هيچ گرانى نكند و گاه باشد